Anlamlı ve Güzel Sözler - 18

Dil her fertte değişikliğe uğrayınca,dilin gücüne karşı dil üzerine insanın gücü de ortaya çıkar;dille bağlı olan insan yeniden dil üzerine etki yapar insan üzerine yaptığı etkide dilin ve formlarının kurallılığı,insandan gelen geri etkilerde de hürriyetin etkisi vardır.Bu hürriyet belirsiz ve açıklanamazdır,ama sınırları insan şuurunun içinde bulunabilir.

Güzeli arayan estetik normu,hayal gücünü kullanırken "düşünce" ile sıkı bir temas halindedir;güzel kavramının normatif tesiri,meydana getirilen eserin çirkin olmaması için belirli tarzda hayal gücünü çalıştırmak şeklinde kendini gösterecektir.Ve bunu yaparken,muayyen ölçü,usul ve kalıpları seçecek,bunun içinde düşünce ile teması kaybetmeyecektir;ama mantık normları gibi,estetik normları da pratik bir mükellefiyet yüklemez.

Diyalektik oluşum hareket ettirici gücünü olumsuzluğu yenme baskısından alır.Diyalektik,insanların ve eşyanın varlık tarzının çelişkili ilişkilerinden teşekkül ettiği bir dünyadadır.Böylece, herhangi bir özel muhteva,sadece zıddına geçiş yoluyla ortaya konulabilir.Herhangi bir ferdi muhtevanın zıddıyla bilinmesi,çelişkili ilişkilerin bütünleyici bir bölümüdür.Bütün muhteva,kendinde kapsanılan bütün çelişkili ilişkilerin bütün muhtevasıdır.

Güzel ve hakikat arasında bir fark vardır;hakikat eğer "ide",kendinde ve kendi genel ilkesi içinde düşünülürse,gayenin ta kendisi olur ve olan ne ise,düşüncededir de.Eğer hakikat aracısız olarak,yani doğrudan doğruya dış gerçeklikle şuura görünürse ve "ide-gaye" de dış görünüşü ile birleşmiş ve özdeleşmiş olarak kalırsa,o zaman gaye yalnız hakikat değil,aynı zamanda güzeldir de.Demek ki güzel,kendisini "fikir-ide"nin hasse ve his alanında görünüşe çıkması olarak tanımlar.

İnsan,tür olarak,düşünce konuşma ve bilgiyi bir tekamül zincirinde sonradan elde etti ise,önceki durumu onun "tabii" halidir;ister sürü,isterse tek tek yaşadıkları kabul edilsin.Eğer ayrı ayrı yaşadıkları kabul edilirse,onlara uygun yaşayış şekli budur;yani bu durumda,toplum halinde olmayı insan tabiatına ters bir vakıa olarak kabul etmek gerekir.İnsanların geçici olarak yan yana gelmeleriyle düşüncenin doğduğu kabul edilirse,toplumun düşünce ile meydana geliyor olmasından hareketle,düşünce ve konuşmanın insan tabiatında arızi bir vakıa oluşunu kabul etmek gerekir.

Bilen adam odur ki kendini kendini ve ötekilerini tanımanın ötesinde şunu da bilir:Bundan böyle Doğu'yu Batı'dan ve Batı'yı Doğu'dan görmek suretiyle de olsa,ikisinin ayrılmazlığı yanında,birbirlerini sadece tamamladıkları noktadan öteye gidemeyeceklerdir.

1878 tarihinde İstanbul'da basılmış bir eserinde Rahip Viguier şöyle bir tespit de bulunur:Bu dili tetkik ederken,konuşma lehçesinin muntazam ve fevkalade mükemmel sıra tertibi,kulağa hafifçe akseden muhteşem ve ölçülü sesleri,ahenk kanunu ve nihayet uzun ve kısa seslerin bir nevi musikiyi andıran tatlı teselsülü karşısında hayran kalmamak elde değildir.İnsan bu dilin bir ilim heyeti tarafından bilhassa tedvin edilmiş mantıki esaslardan doğmuş olduğuna hükmedecek hale gelmektedir.